به همت کارگروه دانشجویی انجمن ایرانی تاریخ مرکز استان کرمانشاه با همکاری معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه رازی، جلسه‌ای تحت عنوان یارمحمدخان سردار مجاهد (مشروطیت در کرمانشاه) در روز دوشنبه ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵، ساعت ۲۱ الی ۲۳:۳۰، در سامانه دانشگاهی ویانا برگزار شد. سخنرانان این جلسه استاد اردشیر کشاورز؛ پژوهشگر تاریخ محلی کرمانشاه، دکتر روح‌اله بهرامی؛ دانشیار گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی و رئيس انجمن ایرانی تاریخ مرکز استان کرمانشاه و دکتر ناهید کشتمند؛ استادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام‌نور کرمانشاه و مدیر جلسه نیز زهرا حسین زاده؛ عضو کارگروه دانشجویی انجمن ایرانی تاریخ مرکز استان کرمانشاه بود.
در ابتدای جلسه توسط خانم حسین‌زاده مقدمه‌ای در باب شخصیت والای یارمحمدخان کرمانشاهی، سردار مجاهد مشروطه، ارائه گردید؛ شخصیتی که از مکتب و زورخانه کرمانشاه تا سنگرهای تبریز در راه آزادی جنگید، اما متأسفانه نامش در تاریخ معاصر تا حد زیادی مهجور مانده است. در ادامه، ضمن معرفی دو اثر پژوهشی ارزشمند گُرد کُرد و یارمحمدخان سردار مجاهد کرمانشاهی، بر جایگاه علمی مهمانان و محورهای اصلی نشست تأکید شد و سپس کرسی سخن به خانم دکتر کشتمند واگذار شد.
در بخش دوم این نشست، خانم دکتر ناهید کشتمند، ضمن سلام و خوش‌آمدگویی به اساتید و دانشجویان، به تبیین زمینه‌های تاریخی و اجتماعی کرمانشاهان در دوره مشروطه و معرفی کتاب خود پرداختند. ایشان فرمودند: کرمانشاهان در سال‌های منتهی به انقلاب مشروطه و پس از آن، به دلیل موقعیت اجتماعی، مرزی و ساختار و شرایط خاص منطقه، یکی از مناطق مهم و تأثیرگذار غرب ایران بوده است. تحولات مشروطه نیز مانند بسیاری از نقاط دیگر فقط یک تحول سیاسی نبود؛ بلکه با مناسبات اجتماعی، باورهای محلی و ساختار قدرت در ارتباط بود. در چنین شرایطی، برخی شخصیت‌های محلی رشد کردند که یکی از آن‌ها یارمحمدخان کرمانشاهی است. به گفته ایشان، آنچه مطالعه درباره یارمحمدخان را اهمیت می‌بخشد، ارتباط میان زندگی و اقدامات او با تحولات سیاسی-اجتماعی کرمانشاهان و همچنین رویدادهای مهم ملی، مانند انقلاب مشروطه است.
سپس خانم دکتر کشتمند به معرفی کتاب خود با عنوان «یارمحمدخان، سردار مجاهد کرمانشاهی» پرداختند و توضیح دادند که این کتاب شامل پنج فصل است.
در معرفی فصل‌ها، ایشان به این موارد اشاره کردند:
فصل اول: به خاستگاه اجتماعی و شکل‌گیری شخصیت یارمحمدخان می‌پردازد. در این فصل ذکر شده است که یارمحمدخان فرزند میرزا محمدخان از طایفه زردلانِ پشتکوه بوده و در محیطی ایلی و روستایی رشد یافته است. او به دلیل داشتن صفت پهلوانی و مهارت در تیراندازی، وارد توپخانه تیپ کرمانشاه می‌شود و این نقطه عطفی در شکل‌گیری شخصیت نظامی او به شمار می‌رود. با اوج گرفتن زمزمه‌های مشروطه‌خواهی، یارمحمدخان در انجمن غیرت، که از آزادی‌خواهان مشروطه تشکیل شده بود، عضو می‌شود. در این مرحله، او یک کنشگر سیاسی- اجتماعی محلی است که در حال رشد است.
فصل سوم: بخش قابل توجهی از کتاب به نقش یارمحمدخان در قیام تبریز اختصاص دارد؛ زمانی که هم‌سنگر ستارخان و باقرخان بوده و به دفاع از آرمان‌های آزادی‌خواهانه می‌پردازد. اهمیت این فصل در آن است که نقش یارمحمدخان از یک شخصیت محلی فراتر می‌رود و به یک شخصیت فرامنطقه‌ای تبدیل می‌شود. این فصل چهار لایه از جایگاه یارمحمدخان را نشان می‌دهد: فرامنطقه‌ای شدن، هم‌نشینی با ستارخان و باقرخان، جایگاه مردمی و لقب «سردار مجاهد»، و پذیرش عمومی او در تبریز.
فصل پنجم: به چگونگی رویارویی یارمحمدخان با مناسبات غرب کشور و با نیروهای سالارالدوله، نقش او در تصرف شهر کرمانشاهان، و مناسبات او با نیروهای دولتی می‌پردازد. در همین فصل، تأکید بیشتر بر شورش‌های سالارالدوله است.
در جمع‌بندی این بخش، می‌توان گفت سخنان خانم دکتر کشتمند نشان داد که مطالعه زندگی یارمحمدخان کرمانشاهی، هم برای شناخت تاریخ محلی کرمانشاهان و هم برای فهم پیوند آن با تحولات ملی دوره مشروطه اهمیت دارد. کتاب ایشان نیز با بررسی خاستگاه اجتماعی، فعالیت‌های نظامی و سیاسی، حضور در قیام تبریز و رویارویی با نیروهای مخالف، تصویری چندلایه از این شخصیت ارائه می‌کند.
در این بخش پس از خانم دکتر کشتمند، کرسی سخن به دکتر بهرامی واگذار شد. ایشان در سخنان خود نخست یارمحمدخان را شخصیتی برخاسته از متن توده‌های اجتماعی جامعه ایران معرفی کرد. به باور دکتر بهرامی، این شخصیت از حیث هنری، فرهنگی و ساخت مستند ظرفیت بسیار عظیمی دارد و می‌توان درباره او کارهای بسیاری انجام داد.
دکتر بهرامی سپس به مسئله انقلاب مشروطه و ویژگی‌های جامعه کرمانشاه در آن دوره پرداخت. او توضیح داد که کرمانشاه در دوران مشروطه جامعه‌ای مبتنی بر ایل و طایفه بوده است؛ در حالی که انقلاب مشروطه انقلابی مدنی و شهری به شمار می‌رود. از این‌رو، به اعتقاد او باید انقلاب مشروطه را در چنین بستری فهم کرد. بر همین اساس، انقلاب مشروطه در کرمانشاه با تعارضات متعددی میان نیروهای اجتماعی روبه‌رو شد.
او همچنین به نقش و ارتباط گروه‌های مجاهد، مانند یارمحمدخان، با روحانیون و بازاریان اشاره کرد و ارتباط خوب آنان را مورد توجه قرار داد. به گفته دکتر بهرامی، یارمحمدخان کرمانشاهی در چنین شرایط و بستری رشد کرد.
پس از دکتر بهرامی، کرسی سخن به آقای کشاورز واگذار شد. ایشان در پاسخ به پرسش درباره ریشه و تبار یارمحمدخان توضیح دادند که یارمحمدخان تبار لک داشته و از لک‌های زردلان بوده است. آقای کشاورز افزودند که یارمحمدخان قصد داشت منطقه غرب کشور، عمدتاً کرمانشاهان، را پایگاه خود قرار دهد تا بتواند کشور را از یوغ استعمار و استبداد نایب‌السلطنه احمدشاه رهایی بخشد. با این حال، به گفته ایشان، این حرکت در آن روزگار به دلیل فضای بسته‌ای که وجود داشت، موفق نشد. پس از پایان سخنان سخنرانان حاضرین در جلسه سوالات خود را مطرح کردند.
در بخش جمع‌بندی نهایی، خانم حسین‌زاده ضمن مرور دوباره نقش یارمحمدخان به‌عنوان نماد پیوند آرمان‌های ملی و مبارزات محلی، از تلاش پژوهشگران برای زنده نگه داشتن یاد این قهرمان ملی تقدیر شد. در نهایت، با تأکید بر لزوم پر کردن خلأ موجود در شناخت نسل جوان نسبت به مفاخر و تاریخ منطقه و سپاسگزاری مجدد از سخنرانان و تمامی شرکت‌کنندگان بابت همراهی گرمشان، جلسه با امید به استمرار این‌گونه جلسات علمی و آگاهی‌بخش به اتمام رسید.
گزارش: سارا رستمی
عضو کارگروه دانشجویی انجمن ایرانی تاریخ مرکز استان کرمانشاه
راههای ارتباطی با انجمن ایرانی تاریخ
پایگاه رسمی انجمن ایرانی تاریخ
http://www.is-history.ir
کانال تلگرام انجمن ایرانی تاریخ
https://t.me/ishistory
اینستاگرام انجمن ایرانی تاریخ
https://www.instagram.com/ishistory_ir
انجمن ایرانی تاریخ در پیام رسان ایتا
https://eitaa.com/ishistory
انجمن ایرانی تاریخ در پیام رسان بله
https://ble.ir/ishistory
انجمن ایرانی تاریخ درپیام رسان واتس آپ
https://chat.whatsapp.com
سایت نشریه انجمن:
chistorys.ir
نشریه مطالعات تاریخ فرهنگی در تلگرام:
