سخنرانی علمی: آشنایی با معماری دولت‌های اسلامی هند

15 آبان 1405
ارسال توسط history-admin

نشست علمی با موضوع بازدید از بناها و بررسی تاریخ هند، همراه با رونمایی از کتاب «هنر معماری هند و ایران» تألیف دکتر حمیدرضا سروری، روز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۲، در سالن جلسات شماره یک دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه رازی کرمانشاه برگزار شد. این نشست به همت گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی و با همکاری کارگروه‌های بین‌الملل و دانشجویی انجمن ایرانی تاریخ مرکز استان کرمانشاه، معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه رازی و انجمن‌های علمی دانشجویی تاریخ و فرهنگ قرآنی و تمدن اسلامی دانشگاه رازی برگزار شد.

در ابتدای نشست، دکتر پوریا اسمعیلی، دبیر جلسه، ضمن سلام و خوشامدگویی به حاضران، به معرفی موضوع نشست و اهمیت آشنایی با تاریخ، فرهنگ و معماری هندوستان پرداخت و دکتر حمیدرضا سروری را به‌عنوان سخنران معرفی کرد. ایشان، باستان‌شناس و دانش‌آموخته تاریخ، مسئول کارگروه بین‌الملل انجمن ایرانی تاریخ مرکز استان کرمانشاه و پژوهشگر تاریخ و معماری هند هستند که با تجربه زیسته شش‌ساله در شهر حیدرآباد هند، به‌صورت عمیق درباره این سرزمین پژوهش کرده و از بناهای تاریخی متعدد آن بازدید داشته‌اند.

دکتر سروری در آغاز سخنان خود به بررسی هنر و معماری هند و ایران در فاصله سده چهاردهم تا پایان سده هفدهم میلادی، با تمرکز بر منطقه دکن در جنوب هند پرداختند و پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران و هند را مورد توجه قرار دادند. ایشان حکومت‌های قطب‌شاهیان، بریدشاهیان، عادل‌شاهیان و نظام‌شاهیان را از جمله حکومت‌های منطقه دکن دانستند که تحت تأثیر فرهنگ و تمدن ایرانی قرار داشتند. به گفته ایشان، این تأثیرات تنها به معماری محدود نبوده، بلکه در حوزه‌های مختلف زندگی اجتماعی و فرهنگی، از جمله خوراک، شیوه سرو غذا و آداب درباری نیز مشاهده می‌شده است. ایشان این تأثیرپذیری را در ارتباط با اندیشه ایرانشهری مورد بررسی قرار دادند.

سخنران همچنین درباره ریشه نام دکن توضیح دادند که این واژه از اصطلاح سانسکریت «دکشینه» به معنای جنوب گرفته شده است. ایشان با تحلیل دیدگاه‌های جواهر لعل نهرو درباره روابط هند و ایران، به گستردگی این پیوندها در طول تاریخ اشاره کردند و نمونه‌هایی از تأثیر فرهنگ ایرانی در هند را مورد بررسی قرار دادند. از جمله این نمونه‌ها، فارسی‌زبان بودن دربار گورکانیان و انتشار فرهنگ ایرانی در هند از طریق ترکان بود. این تأثیرات در هنرهایی همچون نگارگری، خوشنویسی، کتاب‌آرایی، معماری باغ‌ها و بناهای تاریخی نمود پیدا کرده است.

دکتر سروری در ادامه، پیشینه روابط ایران و هند را در دوره‌های هخامنشی، اشکانی و ساسانی بررسی کردند. ایشان به نمونه‌هایی از آثار تاریخی و فرهنگی مرتبط با این روابط، از جمله غارهای آجانتا و صلیب‌های تاریخی هند اشاره کردند و توضیح دادند که مسیحیان برخی مناطق هند از کتیبه‌های پهلوی استفاده کرده‌اند. همچنین، با اشاره به بازدیدهای گسترده خود از غارهای تاریخی هند، از جمله غار شماره نود و غارهای کانهری، بر اهمیت این آثار در شناخت تاریخ و فرهنگ هند تأکید کردند.

در بخش دیگری از نشست، سخنران به روابط تجاری و فرهنگی ایران و هند اشاره کردند و وجود کاروانسراهای هندی در کرمان را از نمونه‌های این ارتباطات دانستند. همچنین، ایشان به نمونه‌هایی از معماری مرتبط با حضور هندیان و تأثیرات فرهنگی آنان در ایران، از جمله طاق گرا، اشاره کردند.

یکی از محورهای مهم سخنان دکتر سروری، بررسی حکومت بهمنیان در منطقه دکن بود. ایشان بیان کردند که بهمنیان خود را به پادشاهان ایرانی، از جمله بهمن و فریدون، منتسب می‌دانستند. همچنین، استفاده از نقش‌مایه‌های دوره ساسانی در آثار هنری و معماری این حکومت، نشان‌دهنده تأثیر فرهنگ ایرانی بر آن بود. در شهر گلبرگه نیز نمونه‌های متعددی از معماری ایرانی وجود دارد که از اهمیت ویژه‌ای در مطالعات تاریخ معماری هند برخوردارند. سخنران همچنین به تأثیر صوفیان بر شاهان بهمنی اشاره کردند و نقش تصوف را در تحولات فرهنگی و سیاسی این دوره مورد توجه قرار دادند.

دکتر سروری در ادامه، روایت رایج درباره ویران کردن معبد سومنات به دست محمود غزنوی را مورد نقد قرار دادند و آن را نپذیرفتند. ایشان این روایت را از جمله مواردی دانستند که باید با رویکردی انتقادی بررسی شود و منشأ آن را به روایت‌سازی‌های انگلیسی‌ها نسبت دادند. این دیدگاه بر ضرورت بازنگری در منابع تاریخی و بررسی انتقادی روایت‌های شکل‌گرفته درباره روابط ایران و هند تأکید داشت.

در بخش پایانی سخنان، ایشان از کم‌توجهی به برخی بناهای تاریخی در هند انتقاد کردند و به آسیب‌دیدگی و از بین رفتن کاشی‌های بناها بر اثر شرایط آب‌وهوایی اشاره داشتند. این موضوع اهمیت حفاظت و مرمت آثار تاریخی را در حفظ میراث معماری و فرهنگی هند برجسته می‌سازد.

در مجموع، نشست علمی «بازدید از بناها و تاریخ هند» و رونمایی از کتاب «هنر معماری هند و ایران» فرصتی برای بررسی پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران و هند، به‌ویژه در منطقه دکن، فراهم آورد. سخنان دکتر حمیدرضا سروری نشان داد که تأثیرات فرهنگ ایرانی در هند، از حکومت‌ها و زبان فارسی تا هنر، معماری، نگارگری، خوشنویسی و اندیشه‌های سیاسی و صوفیانه، گستردگی قابل توجهی داشته است. همچنین، تأکید بر اهمیت بازدید میدانی از بناهای تاریخی، نقد روایت‌های تاریخی و ضرورت حفاظت از میراث معماری، از نکات برجسته این نشست بود.